زبان عجیب اداری یا سلطه‌جویی دیوانی؟

وقتی می‌خواهید از دستگاه‌های عابربانک پول بگیرید، روی صÙ�حه می‌نویسد: “دستگاه در حال شمارش وجه می‌باشد.” این یعنی: دستگاه دارد پول می‌شمارد. روی برخی پل‌های عابر پیاده نوشته شده: “تکدی گری، چهره شهر را زشت می‌کند.” این یعنی: گدایی چهرۀ شهر را زشت Ù…ÛŒ ‌کند.

راستی این زبانÙ� عجیب از کجا آمده است؟ در میان Ù‡Ù�تاد میلیون مردم ایران، آیا حتا یک Ù†Ù�ر هم هست Ú©Ù‡ به “پول” بگوید: “وجه”ØŸ یا به پول گرÙ�تن بگوید دریاÙ�تÙ� وجه؟ آیا یک Ù†Ù�ر ایرانی پیدا می‌شود Ú©Ù‡ به “گدایی” بگوید تکدی‌گری؟

کسانی Ú©Ù‡ این زبان را به زبان طبیعی مردم ترجیح می‌دهند، اسم آن را گذاشته‌اند “زبان اداری” Ùˆ خیال می‌کنند Ú©Ù‡ اگر به زبان رایج مردم بنویسند، نوشته‌شان رسمی Ùˆ اداری نخواهد بود.

“اسقاط کاÙ�Û€ خیارات متصوره از طرÙ�ین متعاملین به عمل آمد، علی‌الخصوص خیار غبن، اگر Ú†Ù‡ Ù�احش باشد.” این جملات را در اسناد معاملات می‌نویسند Ùˆ خیال می‌کنند Ú©Ù‡ به این ترتیب از اصطلاحات تخصصی اداری Ùˆ حقوقی استÙ�اده کرده‌اند. بی آن Ú©Ù‡ Ù�کر کنند کسی به این زبان حرÙ� نمی‌زند Ùˆ کمتر کسی است Ú©Ù‡ معنای این جملات عجیب Ùˆ غریب را دریابد.

“زبان اداری” بازماندۀ نثر منشیانۀ قدیم Ùˆ یکی از مظاهر سلطه‌جویی Ùˆ استبداد دیوانی است. وسیله‌ای برای Ø­Ù�ظ اقتدار نظام اداری Ùˆ Ù�اصله گذاری میان مردم Ùˆ کارگزارانÙ� اداری Ùˆ قرار گرÙ�تنÙ� مباشرانÙ� بورکراسی در موضع برتری، به گونه‌ای Ú©Ù‡ مراجعان به دستگاه اداری، تصور کنند Ú©Ù‡ آن کسی Ú©Ù‡ پشتÙ� میز نشسته است از آنان برتر است Ùˆ حق در همه حال با اوست، چون پشت میز نشسته است Ùˆ زبان اداری بلد است.

تعابیرÙ� برساخته‌ای مانند: “به پیوست ایÙ�اد می‌گردد”ØŒ “ابتیاع Ù�رمایید”ØŒ “اطلاع حاصل شد”ØŒ “امر به ابلاغ Ù�رمایید” Ùˆ ده‌ها اصطلاح من درآوردی دیگر، نه Ù�قط به قصد درازنویسی Ùˆ تکلÙ� زبانی است، بلکه مقصود اصلی از کاربرد این زبانÙ� دروغین Ùˆ بی هویت، اعلام برتریÙ� نظام اداری Ùˆ کارگزاران اداری است بر دیگران.

حاصل این برتری‌جویی، تحقیر Ùˆ از میدان به در کردنÙ� مردم آن است Ú©Ù‡ مراجعه‌کننده Ú©Ù‡ به زبان بوروکراسی می‌شود “ارباب رجوع”ØŒ نه در موضع ” ارباب” Ùˆ صاحب حق، Ú©Ù‡ در موضع برده Ùˆ بندۀ مطیعÙ� نظام اداری قرار می‌گیرد.

جملات آمرانه‌ای از این قبیل: “از تمام صÙ�حات شناسنامه‌ات چهار سری Ú©Ù¾ÛŒ بگیر!”ØŒ “Ú©Ù¾ÛŒ تمام صÙ�حات سند منزل را بیاور!”ØŒ “این نامه را ببر طبقۀ Ù‡Ù�تم برای امضاء بعد ببر طبقۀ زیرزمین برای ثبت دبیرخانه، بعد بیاور همین جا!”Ø›

این جملات آمرانه، Ùˆ بسیاری از Ù�رمان‌های غیرمعقول Ùˆ غیرمنطقی، Ú©Ù‡ به عنوانÙ� “روال اداری” شناخته شده‌اند، در واقع برای مرعوب کردنÙ� مردم Ùˆ راندن آنان به موضع انÙ�عال Ùˆ تسلیم در برابر سلطۀ دیوانی است.

در یکی از دانشگاه‌ها، دو اتاق مجاور هم بود که دانشجویان باید به ترتیب پرونده‌شان را به آن دو اتاق می‌بردند. در� یکی از اتاق‌ها بسته بود. (در� اتاق در زبان اداری می‌شود: درب� اتاق!) روی در� بسته نوشته بود: مراجعه از حیاط دانشگاه. دانشجویان باید مسیری طولانی را زیر آ�تاب می‌ر�تند و بعد زیر پنجرۀ آن اتاق، در آ�تاب� گرم تابستان می‌ایستادند تا نوبت‌شان شود. از مسئول� آن اتاق پرسیدم: چرا همین در� داخل� ساختمان را باز نمی‌کنید که دانشجوها راحت باشند و زیر آ�تاب نمانند؟ �رمود: دانشجو اگر راحت باشد، پررو و پرتوقع می‌شود. طراحی زبان� اداری و روال اداری بر اساس همین منطق است، تا مردم پررو و پرتوقع نشوند.

زمانی قرار شد کارت ملی جایگزین شناسنامه شود، تا سند هویت ا�راد همیشه همراه‌شان باشد، و یک شمارۀ اختصاصی (کد ملی) نشانگر هویت شخص باشد. همین کارت ملی که در ظاهر برای سهولت� کار اداری و راحتی مردم طراحی شده بود، دستاویز� جدید� سلطه‌جویان� اداری شده است. حالا کپی تمام ص�حات شناسنامه و کپی پشت و روی کارت ملی و اصل شناسنامه و اصل کارت ملی و نیز کد پستی منزل و محل کار برای هر نوع کار اداری، ضروری است!

مردم ØŒ صاحبان اصلیÙ� دستگاه اداری‌اند Ùˆ تمام ساختمان‌ها Ùˆ اتاق‌ها Ùˆ میزها Ùˆ پست‌های اداری، با پول مردم ساخته شده Ùˆ باید در خدمت مردم باشد، اما کسی Ú©Ù‡ پشتÙ� میز نشسته Ùˆ “زبانÙ� اداری” بلد است Ùˆ از مقررات اداری سر درمی‌آورد، خود را در موضع برتری می‌بیند Ùˆ برای Ø­Ù�ظ این برتری Ùˆ جلوگیری از پررو شدن Ùˆ پرتوقع شدنÙ� مردم، هر روز ترÙ�ندÙ� تازه‌ای به کار می‌بندد.

مطالب مشابه