بهای سینما ر�تن برای کودکان

چند ماهی است �یلمی به نام «آهوی پیشونی س�ید ۲» روی پرده است. این �یلم که دومین قسمت از سه‌گانه‌ی آهوی پیشونی س�ید است، در ادامه‌ی قسمت اول که «اختاپوس» نام داشت، ساخته شده است.

�یلم برای کودکان ساخته شده، اما برای تماشا به گروه سنی خاصی اشاره نشده است. در روزگاری که ارزان‌ترین ت�ریح خانواده‌ها سینما ر�تن است و با کم‌شمار بودن تعداد �یلم‌های کودک، عملاً حق انتخابی برای خانواده‌ها وجود ندارد، انتظار می‌رود هر خانواده‌ای که برایش امکان دارد دست �رزندش را بگیرد و به سینما برود.

اما این �یلم تا چه حد معیارهای اولیه‌ی مناسب بودن برای کودکان را دارد؟

حر� زدن از محتوای مناسب یا نامناسب برای کودکان، مبتنی بر این پیش‌�رض است که والدین نسبت به محتوایی که در اختیار �رزندان‌شان قرار می‌‌گیرد مسئولیت دارند. این مسئولیت طبیعتاً با نگاه� از بالا به کودک و دادن جایگاه دانای کل به والدین و القای این باور به آن‌ها که می‌توانند از قدرت والدیشان برای تحکم به �رزندان‌شان است�اده کنند، ت�اوت دارد. ولی هم‌زمان، با بی‌توجهی نسبت به تجربه‌‌هایی که وارد دنیای کودکان می‌شوند هم مت�اوت است. کودکان تا پیش از نوجوانی، که به‌تدریج استقلال لازم برای انتخاب محتواهای مورد نظرشان را پیدا می‌کنند، به مراقبت والدین نیاز دارند تا از درگیر شدن در تجربه‌هایی که به هر طریقی «کودکی» را از آن‌ها سلب می‌کنند و آن‌ها را به سرعت و بدون آمادگی، به دنیای پیچیده‌ی بزرگسالی پرتاب می‌کنند در امان باشند؛ تجربه‌هایی که آن‌ها را می‌ترسانند و دنیا را جایی ترسناک و ناامن تصویر می‌کنند، آن‌ها را به ر�تارهای خشونت‌بار ترغیب می‌کنند، کودکان را درگیر موضوعاتی می‌کنند که در دنیای آزاد و رهای کودکانه‌شان معنایی ندارند یا به آن‌ها الگوهایی معر�ی می‌کنند که با دادن تصویری زشت و غیراخلاقی از ا�راد بزرگسال، آن‌ها را نسبت به بزرگ‌ترها و بزرگسالی رنجیده و ناامید می‌کنند.

کودکان تا پیش از نوجوانی، که به‌تدریج استقلال لازم برای انتخاب محتواهای مورد نظرشان را پیدا می‌کنند، به مراقبت والدین نیاز دارند تا از درگیر شدن در تجربه‌هایی که به هر طریقی «کودکی» را از آن‌ها سلب می‌کنند در امان باشند.

در �یلم‌های کودک و نوجوان سه موضوع برجسته را به عنوان معیارهایی که می‌شود �یلم را با آن‌ها ارزیابی کرد در نظر می‌گیرند: یکی ترس و خشونت است، دیگری زبان و گ�تار �یلم است و سومی هم شامل مواردی مثل موضوعات جنسی و مصر� الکل و مواد می‌شود که در اینجا از آن‌ها تحت عنوان موضوعات بزرگسالانه یاد می‌کنیم. وجود این موارد در یک �یلم، از میزان مناسب بودن آن برای کودکان کم می‌کند و یا آن را برای گروه سنی کوچک‌تر نامناسب می‌کند.

در ادامه، با اشاره به خلاصه‌ای از �یلم، آن را با در نظر گر�تن سه معیار بالا مرور کرده‌، موارد برجسته در مورد هر معیار را خلاصه‌وار نوشته‌ام:

داستان درباره‌ی بچه‌آهویی است که با توصیه‌ی پیرمرد خردمندی به نام پیر رستم، تصمیم می‌گیرد از کلبه‌ی پدرخوانده‌اش �رار کند و جان بچه‌آهوهایی را که در زندان� �رمان‌روایی به نام اختاپوس گیر ا�تاده‌اند، نجات دهد. اختاپوس به عصاره‌ی بچه‌آهوهای دختر نیاز دارد تا عمر جاودان پیدا کند، اما این بار اصرار دارد که �قط عصاره‌ی پیشونی‌س�ید را می‌خواهد. بنابراین پیشونی‌س�ید، هم باید بقیه را نجات دهد و هم مراقب باشد خودش به چنگ سربازان اختاپوس نی�تد. او که در سه‌سالگی دزدیده شده و پیش مردی به نام سالار زندگی می‌کند، همواره با بدر�تاری‌های سالار مواجه است؛ اما وقتی سروکله‌ی مادرش پیدا می‌شود و با وجود این که کتک خوردن از سالار را به یاد می‌آورد، تصمیم می‌گیرد پیش پدرخوانده‌اش برگردد؛ هرچند مادر با کمک گر�تن از ببری جذاب و رشوه دادن به قاضی، حضانت او را با زور می‌گیرد.

ترس و خشونت:

زد و خورد و تعقیب و گریز و تغییر شکل‌های ترسناک شخصیت‌ها در طول �یلم مشاهده می‌شود. اختاپوس و ارتش ک�تارها ظاهر و ر�تارهای ترسناکی دارند. پیشکار اختاپوس، «بل بله» بچه آهوها را زندانی کرده و سالار را شکنجه می‌کند تا پیشونی‌س�ید را پیدا کند. پیشونی‌س�ید برای رسیدن به قلعه، سربازها را با گردی خشک می‌کند و آن‌ها را می‌زند تا از هوش بروند، بعد هم از آن‌ها عذرخواهی می‌کند. در �یلم اشاره می‌شود که پیشونی‌س�ید در سه سالگی دزدیده شده. بل بله بچه آهوی پسر را شکنجه می‌کند و نزدیک است او را بکشد. آهوی پسر برای رها شدن از چنگ بل بله، به دورغ یک ک�تار را به عنوان دزد کلید زندان به او معر�ی می‌کند. بیشتر شخصیت‌ها اسلحه دارند. ارتش ک�تارها به خانه‌ی سالار حمله می‌کنند. سالار تیر می‌خورد. او می‌خواهد پیشونی‌س�ید را که دیگر به دردش نمی‌خورد ب�روشد. پیشونی‌س�ید به یاد می‌آورد که سالار او را کتک می‌زده، ولی با این وجود تصمیم می‌گیرد پیش او برگردد. دادگاه با گر�تن رشوه پیشونی‌س�ید را مجبور می‌کند پیش مادرش برگردد.

تاثیرگذارترین صحنه‌ی ترسناک �یلم پایان‌بندی داستان است؛ �یلم در حالی به پایان می‌رسد که مخاطب، مادر پیشونی‌س�ید را در وضعیتی خشن و ترسناک در داخل کلبه می‌بیند و پیشونی‌س�ید در بیرون کلبه دارد پدرخوانده‌اش را بدرقه می‌کند و به کودکان وعده داده می‌شود که باید تا قسمت بعدی منتظر ادامه‌ی داستان باشند.

لحن و گ�تار نامناسب:

ناسزا و تهدید و تمسخر در طول �یلم شنیده می‌شود: ابله، احمق، ببند دهنتو،‌ می‌کشمت، زاقارت، کدوم گوری بودی، حر� نزن، ساکت شو، له می‌شه تو دستای من هر کی با من دشمنه، روانی کردی منو، خل و چل، می‌خوام شیره جونشو بگیرم، نادون، حسابشو می‌رسم، به درک، خ�ه شو، خاک تو سرم، تا از گشنگی بمیری، برو گمشو، بی چشم و رو، دیوونه‌م کردی، ببند حلقتو، ن�له، منو مچل کردی، بی‌ادب، کو�ت، مرض، هر غلطی می‌خوای بکن، بی‌عرضه‌ها، بنال، بی‌صاحاب، بر ذاتت لعنت، دو شقه‌ت می‌کنم، نمی‌خوام ریختت رو ببینم، خاک بر سرت، مرگ و..

در طول �یلم «آهوی پیشونی س�ید ۲» ناسزا و تهدید و تمسخر شنیده می‌شود، بخش زیادی از گ�ت‌وگوها به موضوعات بزرگسالانه مربوطند و شوخی‌ها و تکه‌های جنسی �راوان‌اند، زد و خورد و تعقیب و گریز و تغییر شکل‌های ترسناک شخصیت‌ها مشاهده می‌شود و..

بخش زیادی از Ú¯Ù�ت‌وگوها به موضوعات بزرگسالانه مربوطند Ùˆ شوخی‌ها Ùˆ تکه‌های جنسی Ù�راوان‌اند: قضیه ناموسیه، قصد ازدواج داری، ریق رحمت رو سر کشیده، با این همه آرایش، خانوم چقدر بلایی، ای جونم، عزیزم، چش‌چرونی، می‌خوام بیام زنت شم، جیگرتو، با من ازدواج می‌کنی، قربون التماس کردنت برم، به خاطر عشق قانون رو گذاشتم زیر پا، عشق آدمو نابود می‌کنه، ما خانواده اوپنی هستیم، برای خواهر Ùˆ مادر خودم خوندم، قد رعنا داری، گاهی ازت بیگاری کشیدم ولی دوستت داشتم Ùˆ…

گ�ت‌وگوهایی زیادی در �یلم برای کودکان قابل �هم نیستند و صر�اً برای ارتباط با مخاطب بزرگسال و ایجاد �ضای طنز بزرگسالانه وارد �یلم شده‌اند. لحن خشن و تحقیرآمیز هم در طول �یلم بارها و بارها است�اده می‌شود.

موضوعات بزرگسالانه:

کلانتر در یک نگاه عاشق مادر پیشونی‌س�ید می‌شود و در تمام �یلم سعی دارد دل او را به دست آورد و با او ازدواج کند. ر�تارهای کلانتر پر از اشارات جنسی و نگاه‌ها و ر�تارهای معنادار است. گرگ برای پرت کردن حواس سالار، خود را به شکل زنی اغواگر در می‌آورد و سعی می‌کند با لوندی و ر�تارهای جنسی توجه او را جلب کند و سالار هم از این همه دلبری دارد از حال می‌رود. وقتی کلانتر و مادر پیشونی‌س�ید در جنگل تنها هستند، پلیس به سراغشان می‌آید و در مورد نسبتشان با هم و این که تنها در جنگل چه می‌کنند از آن‌ها پرس‌وجو می‌کند. در طول �یلم بارها شخصیت‌های مرد با دیدن زن تغییر حالت می‌دهند و ر�تارها و اشارات جنسی از خود نشان می‌دهند. مادر پیشونی‌س�ید با ببری جذاب روی هم ریخته تا وکالتش را بپذیرد و با رشوه به قاضی، حضانت پیشونی‌س�ید را بگیرد. به بیگاری گر�تن سالار از دخترش اشاره می‌شود و این که او در عین بدر�تاری با او، همچنان دوستش دارد.

با جمع‌بندی موضوعاتی که در بالا برشمردم، ببینیم پیام‌های پنهان �یلم برای کودکان چیست:

مهم‌ترین و تکان‌دهنده‌ترین پیام �یلم که از طر� شخصیت اصلی یعنی پیشونی س�ید انتقال داده می‌شود این است که بزرگ‌ترها حتی اگر ما را آزار می‌دهند، از ما بیگاری می‌کشند و به ما آسیب می‌رسانند، ما را دوست دارند و این دوست داشتن کا�ی است تا آن آزارها را نادیده بگیریم. کسی در دنیا وجود ندارد که بتواند ما را در رسیدن به حقمان کمک کند. حتی قاضی را می‌شود با پول خرید و ما در برابر دنیا تنهاییم. اگر کسی در خانه ما را آزار دهد، جز ادامه دادن به آن رابطه به همان شکلی که هست، کاری دیگری از دستمان برنمی‌آید.

عشق و رابطه وسیله‌ای برای رسیدن به اهدا� است. آدم‌ها برای رسیدن به اهدا�شان با دیگران ارتباط برقرار می‌کنند و به آن‌ها نشان می‌دهند که دوستشان دارند، در حالی که دروغ می‌گویند و هد�شان چیز دیگری است.

مردها را می‌شود با عشوه‌گری گول زد و کار زن‌ها این است که از زنانگی‌شان برای �ریب دادن مردها است�اده کنند و به اهدا�شان برسند.

رابطه‌ی زن و مرد رابطه‌ای نابرابر است که همیشه یکی به دیگری آویزان شده و دیگری او را پس می‌زند. این رابطه صر�اً بر اساس من�عت شکل می‌گیرد. زن در این رابطه باید جذابیت‌های ظاهری داشته باشد و مرد باید به درد زن بخورد.

در یک نگاه می‌شود عاشق کسی شد و بدون توجه به خواست و علاقه‌ی او، برای رسیدن به او تلاش کرد. عشق چیزی دوطر�ه نیست و چیزی ساخته‌شدنی هم نیست. عشق در واقع یک هوس است که ناگهان به سراغ آدم می‌آید و باید سریع به آن پاسخ گ�ت.

مهم‌ترین و تکان‌دهنده‌ترین پیام �یلم که از طر� شخصیت اصلی یعنی پیشونی س�ید انتقال داده می‌شود این است که بزرگ‌ترها حتی اگر ما را آزار می‌دهند، از ما بیگاری می‌کشند و به ما آسیب می‌رسانند، ما را دوست دارند و این دوست داشتن کا�ی است تا آن آزارها را نادیده بگیریم.

آدم‌ها برای شوخی و خنده می‌توانند با هر لحن و زبانی که دلشان می‌خواهد با دیگران حر� بزنند. بزرگ‌ترها موجوداتی هستند که مدام هم را تحقیر و تمسخر می‌کنند. ا�راد را می‌توان به خاطر نواقص‌شان دست انداخت و از این کار لذت برد. می‌توان موقع عصبانیت با هر لحن و زبانی با دیگران حر� زد. می‌توان ضعی�‌ترها و کوچک‌ترها را مسخره کرد. می‌توان برای رسیدن به هد� خشونت ورزید و با عذرخواهی وجدان خود را راحت کرد.

�یلم البته حال و هوای کودکانه‌ای هم دارد؛ موسیقی شادی که می‌‌تواند کودکان را سرگرم کند و ر�تارها و اشارات طنزی که موجب خنده و رضایتشان می‌شود. بی‌دلیل نیست که می‌بینیم کودکان در سالن سینما از تماشای �یلم به وجد می‌آیند و گاه با موسیقی همراهی می‌کنند و دست می‌زنند. اما سوال اینجاست که به چه قیمتی؟ کودکان با تماشای این �یلم به چه قیمتی سرگرم می‌شوند؟

مطالب مشابه