اعتراضات کارگری؛ در گسست و پیوست اعتراضات دی ماه

کارگران قبل و بعد از دی‌ ماه ۱۳۹۶، اعتراض‌های خود را در شکل‌های متعدد مانند تجمع، راهپیمایی، اعتصاب، بیانیه و نامه اعتراضی نشان دادند. سوال یادداشت پیش ‌رو این است که چه ت�اوت معناداری میان اعتراضات کارگران قبل و بعد از دی‌ ماه  ایجاد شده است؟

اعتراضات دی‌ ماه تصویری کلی به ما ارائه می‌دهد؛ تصویری از اعتراض‌هایی که در نهایت شکل و شمایل واحدی پیدا نکرده اما به‌صورت تشکل‌نیا�ته و حول مطالبات عمدتا معیشتی و البته همراه با شعارهای سیاسی پیش ر�ته است.

اعتراضات کارگری پیش، هم‌زمان و پس از اعتراضات دی‌ ماه تا اکنون به‌شکل تصاعدی ادامه داشته است. بنابراین برای یا�تن پاسخ به این سوال که اعتراض‌های کارگران چه ت�اوت‌هایی با اعتراض‌های قبل و بعد دی‌ ماه داشته است، باید بر ویژگی‌های اعتراضات کارگری سال ۹۶ و ۹۷ بیشتر تامل کرد.

در سطح اول؛ ت�اوت اصلی اعتراضات کارگری (قبل و بعد دی ماه) با مجموعه اعتراضات دی‌ ماه را می‌توان این دانست که اعتراضات کارگران واجد شکل و ریخت بوده، در حالی‌که نمی‌توان در نهایت ریخت‌شناسی واحدی از مجموعه اعتراضات دی‌ ماه ارائه کرد. این همان محل «گسست» است.

در سطح دوم؛ اعتراضات کارگران قبل و بعد از دی‌ ماه ت�اوت‌هایی در شکل و ریخت پیدا کرده که همین ت�اوت‌ها نشان می‌دهد، پیوندی متقابل از جنس تاثیر و تاثر بین اعتراضات کارگری با اعتراضات دی‌ ماه وجود داشته و این محل «پیوست» بین اعتراضات کارگری و اعتراضات دی ماه است.

در عین‌حال که اعتراضات دی‌ ماه از نظر ریخت‌شناسی به تیپ‌های متکثری از اعتراض‌کنندگان وصل شده و شعارهای متعددی از دل این اعتراضات شنیده شد اما واجد دو نکته است و هردو نکته با هم ارتباط پیدا می‌کنند. نکته اول اینکه؛ در اعتراضات دی‌ ماه برخلا� اعتراضات ۷۸ و ۸۸ شعارها این بار به سمت «گرانی»، «�قر» و «بیکاری» سوق داشته و به جهت تیپ معترضان، نیروهای سیاسی اصلاح‌طلب در این اعتراضات حضور �عال نداشته‌اند.

در اعتراضات دی‌ ماه ۱۳۹۶ در برخی سطوح، با طرح برخی شعارهای سیاسی و با اعلام همراهی دانشگاه‌ها به‌ویژه دانشگاه تهران با اعتراضات دی‌ ماه، مساله از سطح اول یعنی «معیشتی» خارج شده و تا اندازه‌ای به سطح ایده «سیاسی» کشیده شد. با وجود اینکه ایده شیوه حکمرانی نزد بسیاری از اعتراض‌کنندگان دی ماه در خیابان‌ها به‌شکل خام و به‌صورت ن�ی شیوه موجود حکمرانی اظهار شده، اما به هرحال در این موارد شعارهای اعتراض‌کنندگان از سطح مطالبات معیشتی، �راتر ر�ته و به مطالبات حکمرانی منتقل شده است.

بدین‌ترتیب، می‌توان گ�ت؛ در مجموع اعتراضات کارگری در یک سال قبل از دی‌ ماه غالبا حول محور «شرایط کار» (به‌صورت اعم و اخص) بوده، اما همین اعتراضات از جهت اینکه واجد ویژگی‌های طبقاتی بوده شکل و ریخت واحدی داشته و حول مطالبات مشخص‌تری شکل گر�ته بود، با شکل و ریختی متجانس، واجد عنصر «پیش‌روی» شد.

آنچه به‌عنوان ویژگی اعتراضات کارگری بعد از دی‌ ماه می‌توان بر آن تاکید کرد، تغییر شکل اعتراضات کارگری در برخی کارگاه‌های مهم و با سابقه اعتراض مثل «ه�ت‌تپه» و «�ولاد ملی اهواز» از شکل «تدا�عی» به شکل «تهاجمی» است.

اعتراضات کارگری هم بر اعتراضات دی‌ ماه تاثیر گذاشته و هم از اعتراضات دی‌ ماه تاثیر پذیر�ته است. بنابراین وقتی از تاثیر و تاثر حر� می‌زنیم بدین معناست که اعتراضات دی ماه و اعتراضات کارگری صر�ا به‌صورت موازی و غیرمحرک هم مسیر نشده و ات�اقا بر یکدیگر تاثیرگذارده و به‌صورت کنش متقابل بر پیشروی یکدیگر �شار بیاورد. از همین جهت؛ واجد «زمینه‌های مشترک» بودن، برای تحلیل «نقاط پیوست» اعتراضات کارگری و اعتراضات دی ماه ک�ایت نمی‌کند.

اما چه تاثیری بر یکدیگر گذارده‌اند؟ اعتراضات کارگری تاثیری که بر اعتراضات دی‌ ماه گذاشت، همان واجد اهمیت‌ کردن ویژگی معیشتی مطالبات در اعتراضات دی‌ ماه بود. اعتراضات متعدد کارگران حول معوقات دستمزدی به‌عنوان یکی از واسطه‌های اعتراضی در بستر وضعیت هولناک معیشتی توده‌های مردم در سال ۹۶، بر جهت معیشتی اعتراضات دی‌ ماه تاثیرگذار بوده است. به‌نحوی که  بخش اعظم اعتراضات دی‌ ماه را می‌توان از سویی ادامه آن بخش از اعتراضات نیروهای مزدبگیر حول قسمتی از مساله م�زد یعنی «معیشت» دانست.

به‌واسطه گره‌خوردن مسائل معیشتی به شعارهای سیاسی در اعتراضات دی ماه، اعتراضات کارگران نیز از حالت «تدا�عی» صن�ی به «تهاجمی» سیاسی تغییر شکل پیدا کرده و به‌نوعی از مساله «شرایط کار» به مساله «حکمرانی کارگاه» ارتقا پیدا کرده است. به زبان ساده‌تر؛ امروز اعتراضات کارگری در بخش‌های مهمی از «معیشتی-صن�ی» به «سیاسی-اجتماعی» تغییر یا�ته است. این تغییر تماما متاثر از اعتراضات دی‌ ماه نبوده اما در بخشی از شعارها و ایده‌ها توجه به عدم امکان اصلاحات ساختاری در کارگاه به سمت مطالبات بنیادی‌تر در محیط کار پیش ر�ته است. و ازین جهت بی‌تاثیر از محتوای سیاسی اعتراضات دی‌ ماه نبوده است.

هرچند این تغییر با ت�اوت‌های کم و زیاد در کارگاه‌های متعدد حاکم بوده و سیر منسجم و یکسانی را طی نکرده است، اما در کارگاه‌هایی که اعتراضات کارگری پیش از دی‌ ماه نیز در آنان وجود داشته یا پتانسیل آن موجود بوده، بعد از دی محتوای اعتراضات از «دستمزد» و «شرایط کار» به‌ «خصوصی‌سازی» و «اداره کارگاه» تغییر پیدا کرده است. این تغییر در برخی کارگاه‌های بزرگ مثل کشت و صنعت ه�ت تپه و �ولاد ملی اهواز حتی به سمت ایده «شورای مستقل کارگری» به‌عنوان آلترناتیو پیگیری شده است.

در کشت و صنعت ه�ت‌تپه شوش یا شرکت �ولاد ملی اهواز، ایده شوراهای مستقل کارگری مطرح شده و روزهای متمادی در  اعتصابات کارگاهی و خیابانی کارگران به‌عنوان مطالبه مهم مطرح گردیده است. اعتصاب نیشکر ه�ته با شعار محوری «دولتی شدن ه�ت تپه» و «اداره شورایی» این روند تغییر از حالت تدا�عی به تهاجمی را ترسیم کرده است. در این کارگاه‌ها وسعت جغرا�یایی محل تجمع اعتراض‌کنندگان از کارگاه خارج و به اعتراض در مقابل نهادهایی که «اداره شهر» را برعهده دارند، کشیده شد. نهادهای اداره‌کننده شهر مثل �رمانداری، نماز جمعه و دادگستری.

با این‌حال ت�اوت‌هایی در حد همین کارگاه‌ها در یک استان پر از بحران کاری مثل خوزستان وجود دارد که تحلیل نهایی درباره «موانع و دشواری‌های اتحاد طبقه کارگر» را قابل تامل می‌کند. به‌عنوان مثال در کشت و صنعت ه�ت‌تپه به‌دلیل ویژگی‌های خود� کارگاه و کارگران و نوع محصول، اعتصاب زمینه بالایی در  قطع یا اخلال در شریان‌های هیچ بخش مهمی از تولید کشور را تا به حال نداشته اما اعتراضات کارگران �ولاد ملی اهواز به‌واسطه نوع تولید، نحوه �روش محصول و اهمیت استراتژیک کالا برای مجموعه دولت، این پتانسیل را دارد که منجر به نگرانی صاحبان این صنعت شود. از جهت نگرانی کار�رمایان از اعتصاب، باید گ�ت با تعطیلی نیشکر ه�ت تپه شاید بخش حتی بزرگی از بخش خصوصی در خوزستان یا کشور متضرر گردد اما به تولید استان و کشور لطمه‌ای وارد نخواهد شد. اما در همان استان خوزستان، �ولاد ملی اهواز به واسطه نوع تولید و اهمیت استراتژیکش زمینه بیشتری برای ایجاد نگرانی در صنعت استان یا کشور دارد.

با همه ت�اوت‌هایی که کارگاه‌ها دارند، بارها اتحاد� کارگران ه�ت تپه و �ولاد ملی در اعتصابات �ریاد زده شده و تلاش جهت ح�ظ همبستگی  کارگران در مقابل سیاست‌گذاری‌های متحدانه دولت و کار�رمایان در اجرای «خصوصی‌سازی»، یک قدم به جلو بوده و تضمین نتیجه‌بخش ‌بودن مقاومت متحدانه را در آینده ا�زایش می‌دهد. این خود یک پیروزی برای اعتصاب‌کنندگان است.

مطالب مشابه